Rodzina

Mimo wielu zmian w środowisku społecznym za którymi podążają zmiany w życiu społeczności rodzinnej i pomimo wielu zagrożeń, jakie z tych zmian wynikają, rodzina współczesna ma jednak szanse na przetrwanie w środowisku często jej nieprzychylnym. Wciąż bowiem środowisko rodzinne pozostaje dla jego członków punktem odniesienia, nawet jeśli stosunki w nim panujące są dalekie od ideału. Dlatego tak istotne jest zorganizowanie życia rodzinnego w sposób ułatwiający wszystkim jego członkom zapewnienie zaspokojenia podstawowych potrzeb psychicznych człowieka, czyli potrzeby bycia kochanym, potrzeby przynależności, zaufania i możliwości polegania na sobie. Kultywowanie rodzinnych wzorców, uczenie tradycyjnych zachowań młodszych członków rodziny, a także wychowanie rodzinne, zapewniające wzajemny szacunek i zrozumienie siebie nawzajem, jest nieocenionym kapitałem na przyszłość dla każdego członka rodziny, a zarazem uczestnika życia społecznego. Wartości rodzinne ulegają na przełomie lat wielu zmianom, jednak niektóre z nich powinny pozostać niezmienione, gdyż tylko wtedy rodzina będzie w stanie spełnić swoje podstawowe funkcje. Nawet jeśli dana komórka rodzinna boryka się z problemami natury ekonomicznej, to nie odczuje tego tak mocno i nie będzie to tak mocno rzutowało na jej członków, jak problemy natury społecznej, trapiące rodzinę, która ma zapewniony byt i dostatek.

Wśród współczesnych rodzin występuje zjawisko emigracji zarobkowej rodziców, którzy udają się w poszukiwaniu lepszych warunków finansowych najczęściej za granice kraju. Zjawisko to wśród współczesnych rodzin jest na tyle powszechne, że dzieciom, które pozostają w rodzinnym domu, został nadana nazwa eurosieroty. Problem ten jest o tyle poważny, że dzieci w praktyce często zostają pozostawione same sobie, bez należytej opieki i nadzory osób dorosłych. Oczywiście teoretycznie nad dziećmi sprawują opiekę inni członkowie rodziny, jak na przykład dziadkowie czy wujostwo, jednak nie zmienia to faktu, że coraz częściej spotykane są przypadki różnego rodzaju zaniedbań i niedociągnięć opiekuńczych. Dzieci pozostawiane przez rodziców, najczęściej na dłuższe okresy czasu mogą odczuwać tak przykre emocje, jak na przykład osamotnienie, uczucie pustki emocjonalnej; mogą czuć się porzucone i zaniedbane, a przede wszystkim mało ważne dla rodziców.Dlatego bardzo istotną rzeczą jest nawiązanie z dzieckiem trwałej i prawdziwej więzi w ramach stosunków rodzinnych. Wówczas nawet w przypadku, gdy oboje rodzice lub tylko jedno z nich, zmuszone zostanie przez warunki finansowe do wyjazdu poza granice kraju, dziecko będzie miało oparcie i będzie wiedziało, że mimo dużych odległości zawsze może liczyć na rodzicielską pomoc. W ten sposób można uchronić rodzinne przed rozpadem wewnętrznych więzi.

Częstym problemem, z jakim borykają się dzieci w środowisku rodzinnym sa nadmierne wymagania, stawiane im przez rodziców. Wielu rodziców chcąc zapewnić dzieciom jak najlepszy start w przyszłość, kieruje je na dużą ilość dodatkowych zajęć, nie zawsze zgodnych z preferencjami czy zainteresowaniami dziecka. Współczesna rodzina bardzo często generuje dziecko, które uczęszcza na przeróżnego rodzaju zajęcia fizyczne, ale także poświęca czas na doskonalenie nauki języków obcych czy na korepetycje z przedmiotów, znajdujących się w programie nauczania szkolnego. Rodzice często poprzez wysyłanie dziecka na zajęcia dodatkowe, często sami sobie rekompensują pewne braki. Polegające na przykład na nieosiągnięci wymarzonych rezultatów w danej dziedzinie. Dzieci z rodzin o zbyt dużych ambicjach, często nie są w stanie sprostać stawianym przed nimi wymaganiom i oczekiwaniom. Sam program nauczania często stanowi dla dziecka bardzo duże wyzwanie, do tego dochodzą różnego rodzaju stresy i zagrożenia związane z uczestnictwem w życiu szkolnym. Dziecko, które czuje na sobie zbyt dużą presję środowiska rodzinnego, często staje się zamknięte w sobie, przygnębione, a zarazem pragnie zaspokoić pokładane w nim nadzieje i oczekiwania. Może to być przyczyną dużych frustracji i stresów, szczególnie wtedy, gdy dziecko nie potrafi wywiązać się ze stawianych przed nim obowiązków.

Wobec członków rodziny, w tym szczególnie dzieci, niewskazana jest zarówno postawa udzielania im nadmiernej swobody, ale także postawa związana z nadmierną opiekuńczością i kontrolą, niepozwalająca na usamodzielnienie i osiąganie dojrzałości społecznej. Wiele osób nie potrafi wyegzekwować odpowiednich zachowań od dziecka, i traktując je nieadkwtnie do wieku, nie pozwala im na ponoszenie odpowiedzialności za swoje decyzje i czyny. Oczywiście trudno wymagać od małego dziecka tego, żeby było w pełni świadome tego, co robi, jednak spotkać można dziś wiele nadmiernie rozwydrzonych dzieci, które nie potrafią się odpowiednio zachować, gdyż nie zostały nauczone tych zachwoac przez rodziców. Dziecko, które traktowane jest w sposób nadmiernie opiekuńczy często ma problemy w środowisku społecznym rówieśników, nie potrafi nawiązać prawidłowych relacji z innymi dziećmi, jest odrzucane i szykanowane. Czasem zachodzi zupełnie odwrotna sytuacja, kiedy dziecko, któremu rodzice nie powalają stać się samodzielnym, zachowuje się niewłaściwe i agresywnie wobec rówieśników, natomiast w środowisku rodzinnym pozostaje dzieckiem grzecznym, ułożonym i w dalszym ciągu traktowanym w sposób przesadnie opiekuńczy. Dzieci z rodzin przejawiających wobec nich nadmierną opiekuńczość, często mają problemy z aklimatyzacją nie tylko w środowisku szkolnym, ale także w innych środowiskach pozarodzinnych, i dotyczyć to może również życia dorosłego.

Wiele rodzin boryka się z mniej lub bardziej uświadomionym problemem braku czasu dla siebie. Członkowie rodziny coraz częściej zagospodarowują swój wolny czas wedle własnego uznania i wedle własnych preferencji, zapominając o pozostałych osobach w rodzinie. Ofiarą braku czasu najczęściej padają niestety dzieci, które nie są w stanie wybierać z różnych możliwości spędzania czasu, ale skazane są na najprostsze i najłatwiej dostępne formy, jak na przykład oglądanie telewizji, czy korzystanie z Internetu. Rodzice nie tylko pochłonięci są własnym pasjami i ich realizacją, ale przede wszystkim zajęci są pracą zawodową. Częste jest spędzanie wielu godzin dodatkowych w pracy, poświęcanie na załatwianie spraw zawodowych weekendów, czy tez przynoszenie pracy do domu. Nadmierne poświęcanie czasu pracy zawodowej może wiązać się z brakiem sił na efektywne spędzanie czasu z członkami rodziny, na wspólną zabawę czy realizowanie wspólnych zainteresowań. Brak czasu członów rodziny dla siebie nawzajem owocuje również spadkiem zażyłości, a od tego jest już praktycznie tylko krok do takich zachowań jak obojętność, zapominanie o ważnych uroczystościach rodzinnych, wydarzeniach na przykład szkole czy przedszkolu. Takie sytuacje są szczególnie przykre i bolesna dla dziecka. które może czuć się zaniedbane, niekochane i niepotrzebne. Skutkuje to często szukaniem towarzystwa wśród innych, często niewłaściwych środowisk, powodujących zachowania patologiczne.

Problemem natury społecznej, z którym boryka się wspłeczesna rodzina jest także brak kontroli i nadmierna swoboda działania udzielana dziecku. Wobec tego, że na przestrzeni lat zaczęły tracić na znaczeniu różnego rodzaju instytucje i wspólnoty społeczne, jak na przykład kościół, szkoła, wspólnota sąsiedzka, to właśnie na rodzinę spadły te wszystkie zadania, jaki dotąd wspólnoty te pełniły. Należą do nich między innymi nadzór i kierowanie zachowaniem jednostki, tak w wymiarze moralnym jak i społecznym. Dzisiejsza rodzina, ze względu na rozluźnienie więzi często nie jest w stanie kontrolować i nadzorować rozwoju i działań swoich członków, co najczęscije dotyczy dzieci. Tymczasem dla prawidłego rozwoju dziecko potrzebuje jasno określonych zasad, ustalenia nieprzekraczalnych granic i wyraźnego egzekwowania określonych zachowań. Tymczasem w wielu rodzinach rodzice nie są w stanie podołać temu obowiązkowi stanowczego, ale łagodnego wychowania. Często jest tak, że dziecko nie jest kontrolowane przez dorosłych, spędza czas wolny na wybranych przez siebie formach, które nie zawsze są dla niego właściwe. Szczególnie duży problem stanowi Internet, w którym roi się od nieodpowiednich, ale dostępnych dla dziecka stron i tematów. Rodzice często nie kontrolują także czasu spędzanego przez telewizorem, ani oglądanych przez dziecko treści, często wulgarnych i agresywnych.

W coraz większej ilości rodzin zachodzi zjawisko chłodu czy obojętności emocjonalnej. Często członkowie rodziny nie zdają sobie sprawy z przeżyć, problemów czy zmartwień teoretycznie najbliższej im osoby. Wynikać to może z różnic pokoleniowych i przekonaniu, że i tak nie zostanie się zrozumianym, takie postawy obserwuje się nie tylko w stosunku dziecko – rodzic, rodzic – dziecko. Zakłócenia w funkcjonowaniu stosunków wewnątrzrodzinnych zauważane są także między członkami rodziny, należącymi do tego samego pokolenia, czyli na przykład między rodzeństwem. Szczególnie jednak przykre i odczuwalne przez pozostałych członków rodziny jest brak porozumienia czy obojętność wobec siebie występująca miedzy rodzicami, czyli osobami, kotre stanowią rdzeń rodziny. Dzieci bardzo szybko wyczuwają wzajemne animozje czy brak ciepła emocjonalnego i bardzo silnie przezywają tego typu sytuacje. Chłód emocjonalny może przejawiać się różnymi zachowaniami, takim jak na przykład obojętność wobec codziennych zdarzeń i przeżyć członków rodziny. Powszechne są pytanie typu jak było w szkole, n akótre odpowiedzi są najczęściej zdawkowe i żadna ze stron nie dąży do ich rozwinięcia. Obojętność emocjonalna może także przejawiać się w braku spontanicznych gestów przytulenia, dotyku, ale także braku pozytywnych reakcji, na przykład w postaci uśmiechu czy życzliwego zainteresowania.

Samotność we współczesnej rodzinie wynika z wielu przyczyn. Przede wszystkim zmieniła się liczebność rodziny. W miejsce rodziny licznej, często wielopokoleniowej, powstała współczesna rodzina, ograniczona najczęściej tylko do dwóch pokoleń, to jest rodziców i ich dzieci. Dzietność rodziny także została ograniczona, a modelem coraz częściej spotykanym jeto model dwa plus jeden, czyli dwoje rodziców i jedno dziecko. Ponadto zdecydowanie wzrósł udział kobiet w życiu zawodowym; kobieta zajmuje się gospodarstwem domowym coraz rzadziej i przez krótszy okres czasu. Wiele kobiet nie korzysta z urlopu wychowawczego, powiększa się również grono kobiet, którym to świadczenie nie przysługuje ze względu na to, że posiadają własną działalność. Rodzina korzysta często z usług instytucji wychowawczych i dzieci coraz szybciej posyłane są do żłobka czy przedszkola, lub oddawane są pod nadzór opiekunki. Samotność wynikać może ni tylko z ograniczenia liczebności rodziny. Związana jest również z coraz większym zaangażowaniem rodziców w życie zawodowe, co owocuje dłuższym spędzaniem czasu w miejscu pracy, bądź poświęcaniu czasu wolnego, spędzanego w domu, na pracy zawodowej. Samotność wynika także, paradoksalnie, z większej ilości czasu wolnego, kotry członkowie rodziny przeznaczają nie na wspólne czynności, ale na przykład na oglądanie telewizji, czy korzystaniu z Internetu.

Rodzina, która jest odbiciem społeczeństwa, w której przyszło jej funkcjonować, boryka się z takimi samymi problemami natury społecznej, jak całość społeczeństwa. Ponieważ mamy obecnie do czynienia z tak zwanym spoęłczeństwem zatomizowanym, czyli takim, w którym kontakty międzyludzkie wyglądają podobnie jak ruchy atomów w związkach czy zjawiskach chemicznych – a zatem są przypadkowe, nie posiadają konkretnego celu i dążenia, są oparte na powierzchowności, ograniczają się do wymiany formalnych i mało głębokich gestów czy słów, a także charakteryzują się przypadkowioscią – podobne sytuacje zachodzą w rodzinie. Członkowie zatomizowanej rodziny, zachowują się jak członkowie zatomizowanego społeczeństwa. Stad biorą się takie sytuacje, jak samotność w rodzinie, niewielka wiedza o sobie nawzajem, chłód emocjonalny, nieumiejętność nawiązania bliższego, opartego na prawdziwości doznań i zaufaniu kontaktu. Członkowie dzisiejszej rodziny często żyją pod jednym dachem, ale tak naprawdę niewiele o sobie wiedzą. Rozmowy najczęscije ograniczają się do wymiany podstawowych formuł, które tak naprawdę mało znaczą i nie prowadza do umacniania więzi. Problemy te dotyczą nie tylko rodzin patologicznych, ale także tych, w których członkowie rodziny maja zapewniony dostatek pod względem ekonomicznym, a rodzina w opiniach zewnętrznych uchodzi za szczęśliwą i właściwie funkcjonującą jednostkę.

Rodzina współczesna boryka się z wieloma problemami, dotyczącymi szeroko pojętej sfery ekonomicznej i społecznej. Dużym problemem, nawet dla rodzin, których byt w sensie spoęłcznym jest harmonijny, a stosunki miedzy jej poszczególnymi członkami mają prawidłowy charakter, jest sprawa ekonomiczna. Wiąże się ona z zapewnieniem odpowiedniego zaplecza bytowego, wyrażającego się nie tylko w realizacji podstawowych potrzeb każdego członka rodziny i każdego człowieka, to jest wyżywienia, warunków mieszkaniowych, ale także potrzeb dodatkowych, wynikających z uczestnictwa w życiu społecznym, czyli na przykład szkolnej wyprawki, składającej się zarówno z podręczników, jak i właściwego stroju. Warunki bytowe rodziny określone są także przez warunki mieszkaniowe, co w przypadku polskich współczesnych rodzin jest dużym problemem. Wiele rodzin nie jest w stanie zapewnić komfortowych warunków pracy i wypoczynku, które zapewnia przede wszystkim odpowiednia powierzchnia dla nauki i relaksu. Problemem jest także odpowiednie wyposażenie pokoi, szczególnie tych przeznaczonych dla dzieci. W pokojach dziecięcych często brak odpowiedniego wyposażenia, czyli na przykład biurek, krzeseł, lampek, które zapewniają zachęcają do pracy i zdecydowanie podnoszą jej komfort. Wiele dzieci cierpi także z powodu niedożywienia. Fakt ten może wynikać z problemów ekonomicznych, które trawią rodzinę, ale te z kolei spowodowane są najczęściej różnego rodzaju patologiami rodzinnymi,.czyli na przykład alkoholizmem rodziców